استاندارد و مشخصات

جدول اشتال تیرآهن IPE؛ ابعاد و مشخصات مقطع

جدول اشتال تیرآهن IPE ابعاد، وزن، سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع هر سایز را می‌دهد؛ مثلاً IPE 200 با ارتفاع ۲۰۰ میلی‌متر ۲۲٫۴ کیلوگرم در متر وزن دارد.

انتشار:
به‌روزرسانی:
زمان مطالعه
۶ دقیقه مطالعه
جدول اشتال تیرآهن IPE؛ ابعاد و مشخصات مقطع
فهرست مطالب
  1. جدول اشتال تیرآهن چیست؟
  2. جدول ابعاد، سطح مقطع و وزن تیرآهن IPE
  3. ممان اینرسی و اساس مقطع IPE چقدر است؟
  4. مقایسهٔ سایزها با جدول اشتال: یک مثال عددی
  5. وزن تیرآهن را از سطح مقطع چطور حساب کنیم؟
  6. تفاوت جدول‌های اشتال در منابع مختلف
  7. جمع‌بندی

جدول اشتال تیرآهن برای هر سایز، ابعاد مقطع، وزن هر متر، سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع را نشان می‌دهد. مثلاً تیرآهن IPE 200 با ارتفاع ۲۰۰ میلی‌متر، ۲۲٫۴ کیلوگرم در متر وزن و طبق جدول Eurocode Applied حدود ۱۹۴٫۳ سانتی‌متر مکعب اساس مقطع دارد. ابعاد این سری طبق استاندارد EN 10365 است.

در ادامه جدول کامل IPE 80 تا IPE 600 را از روی کاتالوگ آهن آسا و جدول مرجع Eurocode Applied آورده‌ایم و نشان می‌دهیم هر ستون چه می‌گوید و کجا به کار می‌آید.

جدول اشتال تیرآهن چیست؟

«اشتال» از واژهٔ آلمانی Stahl به معنی فولاد می‌آید و در بازار و کارگاه ایران به جدول مشخصات مقاطع فولادی می‌گویند. پیش‌تر در جدول وزن میلگرد و تیرآهن سطح مقطع میلگردها و وزن تیرآهن را آوردیم؛ این مقاله به خود مقطع تیرآهن می‌پردازد: اندازهٔ بال و جان، و عددهایی که رفتار تیر را در خمش نشان می‌دهند.

عدد بعد از نام، ارتفاع مقطع به میلی‌متر است. تیرآهن IPE در کاتالوگ ما ۱۸ سایز دارد، با گرید S235JR و طول شاخهٔ ۱۲ متر. ستون‌های جدول اول این‌ها هستند:

  • h: ارتفاع کل مقطع
  • b: عرض بال
  • tw: ضخامت جان
  • tf: ضخامت بال
  • r: شعاع گوشهٔ بین بال و جان
  • A: سطح مقطع

جدول ابعاد، سطح مقطع و وزن تیرآهن IPE

ابعاد و وزن از کاتالوگ آهن آسا و سطح مقطع از جدول Eurocode Applied است.

سایزh (میلی‌متر)b (میلی‌متر)tw (میلی‌متر)tf (میلی‌متر)r (میلی‌متر)A (سانتی‌متر مربع)وزن هر متر (کیلوگرم)وزن شاخهٔ ۱۲ متری (کیلوگرم)
IPE 80۸۰۴۶۳٫۸۵٫۲۵۷٫۶۴۶۷۲
IPE 100۱۰۰۵۵۴٫۱۵٫۷۷۱۰٫۳۲۸٫۱۹۷٫۲
IPE 120۱۲۰۶۴۴٫۴۶٫۳۷۱۳٫۲۱۱۰٫۴۱۲۴٫۸
IPE 140۱۴۰۷۳۴٫۷۶٫۹۷۱۶٫۴۳۱۲٫۹۱۵۴٫۸
IPE 160۱۶۰۸۲۵۷٫۴۹۲۰٫۰۹۱۵٫۸۱۸۹٫۶
IPE 180۱۸۰۹۱۵٫۳۸۹۲۳٫۹۵۱۸٫۸۲۲۵٫۶
IPE 200۲۰۰۱۰۰۵٫۶۸٫۵۱۲۲۸٫۴۸۲۲٫۴۲۶۸٫۸
IPE 220۲۲۰۱۱۰۵٫۹۹٫۲۱۲۳۳٫۳۷۲۶٫۲۳۱۴٫۴
IPE 240۲۴۰۱۲۰۶٫۲۹٫۸۱۵۳۹٫۱۲۳۰٫۷۳۶۸٫۴
IPE 270۲۷۰۱۳۵۶٫۶۱۰٫۲۱۵۴۵٫۹۵۳۶٫۱۴۳۳٫۲
IPE 300۳۰۰۱۵۰۷٫۱۱۰٫۷۱۵۵۳٫۸۱۴۲٫۲۵۰۶٫۴
IPE 330۳۳۰۱۶۰۷٫۵۱۱٫۵۱۸۶۲٫۶۱۴۹٫۱۵۸۹٫۲
IPE 360۳۶۰۱۷۰۸۱۲٫۷۱۸۷۲٫۷۳۵۷٫۱۶۸۵٫۲
IPE 400۴۰۰۱۸۰۸٫۶۱۳٫۵۲۱۸۴٫۴۶۶۶٫۳۷۹۵٫۶
IPE 450۴۵۰۱۹۰۹٫۴۱۴٫۶۲۱۹۸٫۸۲۷۷٫۶۹۳۱٫۲
IPE 500۵۰۰۲۰۰۱۰٫۲۱۶۲۱۱۱۵٫۵۲۹۰٫۷۱٬۰۸۸٫۴
IPE 550۵۵۰۲۱۰۱۱٫۱۱۷٫۲۲۴۱۳۴٫۴۲۱۰۶۱٬۲۷۲
IPE 600۶۰۰۲۲۰۱۲۱۹۲۴۱۵۵٫۹۸۱۲۲۱٬۴۶۴

ممان اینرسی و اساس مقطع IPE چقدر است؟

در این جدول محور y محور قوی مقطع و محور z محور ضعیف آن است. برخی جدول‌های فارسی همین دو محور را x و y می‌نامند، پس پیش از خواندن عدد، نام‌گذاری جدول را نگاه کنید. مقادیر این جدول از Eurocode Applied نقل شده‌اند و گوشه‌های گرد مقطع در آن‌ها لحاظ شده است.

سایزIy (cm⁴)Wel,y (cm³)Wpl,y (cm³)iy (cm)Iz (cm⁴)Wel,z (cm³)iz (cm)
IPE 80۸۰٫۱۲۰٫۰۲۳٫۲۳٫۲۴۸٫۵۳٫۷۱٫۰۵
IPE 100۱۷۱٫۰۳۴٫۲۳۹٫۴۴٫۰۷۱۵٫۹۵٫۸۱٫۲۴
IPE 120۳۱۷٫۸۵۳٫۰۶۰٫۷۴٫۹۰۲۷٫۷۸٫۶۱٫۴۵
IPE 140۵۴۱٫۲۷۷٫۳۸۸٫۳۵٫۷۴۴۴٫۹۱۲٫۳۱٫۶۵
IPE 160۸۶۹٫۳۱۰۸٫۷۱۲۳٫۹۶٫۵۸۶۸٫۳۱۶٫۷۱٫۸۴
IPE 180۱٬۳۱۷۱۴۶٫۳۱۶۶٫۴۷٫۴۲۱۰۰٫۹۲۲٫۲۲٫۰۵
IPE 200۱٬۹۴۳۱۹۴٫۳۲۲۰٫۶۸٫۲۶۱۴۲٫۴۲۸٫۵۲٫۲۴
IPE 220۲٬۷۷۲۲۵۲٫۰۲۸۵٫۴۹٫۱۱۲۰۴٫۹۳۷٫۳۲٫۴۸
IPE 240۳٬۸۹۲۳۲۴٫۳۳۶۶٫۶۹٫۹۷۲۸۳٫۶۴۷٫۳۲٫۶۹
IPE 270۵٬۷۹۰۴۲۸٫۹۴۸۴٫۰۱۱٫۲۳۴۱۹٫۹۶۲٫۲۳٫۰۲
IPE 300۸٬۳۵۶۵۵۷٫۱۶۲۸٫۴۱۲٫۴۶۶۰۳٫۸۸۰٫۵۳٫۳۵
IPE 330۱۱٬۷۷۰۷۱۳٫۱۸۰۴٫۳۱۳٫۷۱۷۸۸٫۱۹۸٫۵۳٫۵۵
IPE 360۱۶٬۲۷۰۹۰۳٫۶۱٬۰۱۹۱۴٫۹۵۱٬۰۴۳۱۲۲٫۸۳٫۷۹
IPE 400۲۳٬۱۳۰۱٬۱۵۶۱٬۳۰۷۱۶٫۵۵۱٬۳۱۸۱۴۶٫۴۳٫۹۵
IPE 450۳۳٬۷۴۰۱٬۵۰۰۱٬۷۰۲۱۸٫۴۸۱٬۶۷۶۱۷۶٫۴۴٫۱۲
IPE 500۴۸٬۲۰۰۱٬۹۲۸۲٬۱۹۴۲۰٫۴۳۲٬۱۴۲۲۱۴٫۲۴٫۳۱
IPE 550۶۷٬۱۲۰۲٬۴۴۱۲٬۷۸۷۲۲٫۳۵۲٬۶۶۸۲۵۴٫۱۴٫۴۵
IPE 600۹۲٬۰۸۰۳٬۰۶۹۳٬۵۱۲۲۴٫۳۰۳٬۳۸۷۳۰۷٫۹۴٫۶۶
  • I (ممان اینرسی): سختی مقطع در برابر خمش را نشان می‌دهد و در محاسبهٔ خیز به کار می‌رود.
  • Wel (اساس مقطع کشسان): نسبت ممان اینرسی به فاصلهٔ دورترین تار مقطع از محور است.
  • Wpl (اساس مقطع پلاستیک): به لنگر خمشی کاملاً پلاستیک مقطع مربوط است.
  • i (شعاع ژیراسیون): در بررسی لاغری و کمانش عضوهای فشاری به کار می‌رود.

مقایسهٔ سایزها با جدول اشتال: یک مثال عددی

تنش خمشی در یک مقطع برابر است با لنگر خمشی تقسیم بر اساس مقطع. فرض کنید تیری لنگر ۵۰ کیلونیوتن‌متر (۵۰ × ۱۰⁶ نیوتن‌میلی‌متر) را تحمل کند؛ اساس مقطع جدول را هم به میلی‌متر مکعب تبدیل می‌کنیم:

  • IPE 240: (۵۰ × ۱۰⁶) ÷ (۳۲۴٫۳ × ۱۰³) ≈ ۱۵۴ نیوتن بر میلی‌متر مربع
  • IPE 200: (۵۰ × ۱۰⁶) ÷ (۱۹۴٫۳ × ۱۰³) ≈ ۲۵۷ نیوتن بر میلی‌متر مربع

طبق جدول مشخصات مصالح Eurocode Applied، حد تسلیم فولاد S235 تا ضخامت ۴۰ میلی‌متر برابر ۲۳۵ نیوتن بر میلی‌متر مربع است، پس در این مثال تنش IPE 200 از آن می‌گذرد. این محاسبه فقط برای فهم جدول است و طراحی به حساب نمی‌آید؛ بارگذاری، ضریب‌های ایمنی، کمانش جانبی و خیز را مهندس محاسب بررسی می‌کند.

همین دو سطر نکتهٔ دیگری هم دارند: IPE 240 حدود ۳۷ درصد سنگین‌تر از IPE 200 است، اما ممان اینرسی آن حول محور قوی دو برابر است. در مقابل، ممان اینرسی IPE 240 حول محور ضعیف حدود یک‌چهاردهم مقدار آن حول محور قوی است؛ به همین دلیل تیر را معمولاً طوری نصب می‌کنند که خمش حول محور قوی باشد و جلوی پیچش جانبی آن گرفته شود.

وزن تیرآهن را از سطح مقطع چطور حساب کنیم؟

طبق همان جدول مشخصات مصالح، وزن مخصوص فولاد حدود ۷٬۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب است. از این عدد یک رابطهٔ ساده به دست می‌آید:

وزن هر متر (کیلوگرم) ≈ سطح مقطع (سانتی‌متر مربع) × ۰٫۷۸۵

برای IPE 240: ۳۹٫۱۲ × ۰٫۷۸۵ ≈ ۳۰٫۷ کیلوگرم در متر، که با کاتالوگ یکی است. در دو سایز بزرگ IPE 550 و IPE 600 این رابطه ۱۰۵٫۵ و ۱۲۲٫۴ می‌دهد و کاتالوگ عدد گردشدهٔ ۱۰۶ و ۱۲۲ را ثبت کرده است.

تفاوت جدول‌های اشتال در منابع مختلف

مقایسهٔ چند منبع نشان می‌دهد عددها همیشه یکی نیست. جدول Eurocode Applied و کاتالوگ ما شعاع r را برای IPE 330 برابر ۱۸ میلی‌متر می‌گیرند و Iy حدود ۱۱٬۷۷۰ سانتی‌متر به توان چهار است؛ برگهٔ مشخصات British Steel برای همین سایز r را ۲۰ میلی‌متر و Iy را ۱۱٬۹۰۸ اعلام کرده است. برای سایزهای کوچک این اختلاف دیده نمی‌شود.

برای خرید، سه نکته کافی است:

  1. سایز، گرید و طول را از نقشه بخوانید، نه از روی نام بازاری مقطع.
  2. اگر محاسبات با جدول خاصی انجام شده، همان جدول را مبنا بگیرید.
  3. جایگزینی IPE با مقطع دیگر، مثلاً تیرآهن IPN، بدون تأیید مهندس انجام نشود؛ تفاوت این دو را در تفاوت تیرآهن IPE و IPN آورده‌ایم.

جمع‌بندی

جدول اشتال تیرآهن IPE ابعاد، وزن و مشخصات خمشی هر سایز را کنار هم می‌گذارد. اساس مقطع برای مقایسهٔ تنش، ممان اینرسی برای خیز و سطح مقطع برای وزن به کار می‌آید. برای دریافت پیش‌فاکتور بر اساس لیست تیرآهن پروژه، فهرست خود را از صفحهٔ تماس برای ما بفرستید. همهٔ سایزها در دستهٔ تیرآهن فهرست شده‌اند.

پرسش‌های متداول

جدول اشتال تیرآهن چیست؟

جدول اشتال جدولی است که برای هر سایز تیرآهن ابعاد مقطع، وزن هر متر و مشخصات هندسی مانند سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع را یکجا نشان می‌دهد. این جدول مبنای مقایسهٔ سایزها و محاسبات سازه است.

اساس مقطع تیرآهن IPE 200 چقدر است؟

طبق جدول Eurocode Applied، اساس مقطع کشسان تیرآهن IPE 200 حول محور قوی حدود ۱۹۴٫۳ سانتی‌متر مکعب و اساس مقطع پلاستیک آن حدود ۲۲۰٫۶ سانتی‌متر مکعب است.

سطح مقطع تیرآهن ۱۸ چقدر است؟

طبق جدول Eurocode Applied، سطح مقطع تیرآهن IPE 180 حدود ۲۳٫۹۵ سانتی‌متر مربع است. اگر این عدد را در ۰٫۷۸۵ ضرب کنید، وزن هر متر آن یعنی حدود ۱۸٫۸ کیلوگرم به دست می‌آید.

چرا اعداد جدول اشتال در منابع مختلف کمی فرق دارد؟

مشخصات مقطع به شعاع گوشهٔ بین بال و جان و به مقطع نوردشدهٔ هر کارخانه بستگی دارد، و برخی کارخانه‌ها شعاع متفاوتی اعلام می‌کنند. برای طراحی نهایی، جدول مبنای محاسبات پروژه و برگهٔ مشخصات بار تحویلی ملاک است.

منابع

نویسنده: تحریریهٔ آهن آسا