استاندارد و مشخصات
جدول اشتال تیرآهن IPE؛ ابعاد و مشخصات مقطع
جدول اشتال تیرآهن IPE ابعاد، وزن، سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع هر سایز را میدهد؛ مثلاً IPE 200 با ارتفاع ۲۰۰ میلیمتر ۲۲٫۴ کیلوگرم در متر وزن دارد.
- انتشار:
- بهروزرسانی:
- زمان مطالعه
- ۶ دقیقه مطالعه

فهرست مطالب
جدول اشتال تیرآهن برای هر سایز، ابعاد مقطع، وزن هر متر، سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع را نشان میدهد. مثلاً تیرآهن IPE 200 با ارتفاع ۲۰۰ میلیمتر، ۲۲٫۴ کیلوگرم در متر وزن و طبق جدول Eurocode Applied حدود ۱۹۴٫۳ سانتیمتر مکعب اساس مقطع دارد. ابعاد این سری طبق استاندارد EN 10365 است.
در ادامه جدول کامل IPE 80 تا IPE 600 را از روی کاتالوگ آهن آسا و جدول مرجع Eurocode Applied آوردهایم و نشان میدهیم هر ستون چه میگوید و کجا به کار میآید.
جدول اشتال تیرآهن چیست؟
«اشتال» از واژهٔ آلمانی Stahl به معنی فولاد میآید و در بازار و کارگاه ایران به جدول مشخصات مقاطع فولادی میگویند. پیشتر در جدول وزن میلگرد و تیرآهن سطح مقطع میلگردها و وزن تیرآهن را آوردیم؛ این مقاله به خود مقطع تیرآهن میپردازد: اندازهٔ بال و جان، و عددهایی که رفتار تیر را در خمش نشان میدهند.
عدد بعد از نام، ارتفاع مقطع به میلیمتر است. تیرآهن IPE در کاتالوگ ما ۱۸ سایز دارد، با گرید S235JR و طول شاخهٔ ۱۲ متر. ستونهای جدول اول اینها هستند:
- h: ارتفاع کل مقطع
- b: عرض بال
- tw: ضخامت جان
- tf: ضخامت بال
- r: شعاع گوشهٔ بین بال و جان
- A: سطح مقطع
جدول ابعاد، سطح مقطع و وزن تیرآهن IPE
ابعاد و وزن از کاتالوگ آهن آسا و سطح مقطع از جدول Eurocode Applied است.
| سایز | h (میلیمتر) | b (میلیمتر) | tw (میلیمتر) | tf (میلیمتر) | r (میلیمتر) | A (سانتیمتر مربع) | وزن هر متر (کیلوگرم) | وزن شاخهٔ ۱۲ متری (کیلوگرم) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| IPE 80 | ۸۰ | ۴۶ | ۳٫۸ | ۵٫۲ | ۵ | ۷٫۶۴ | ۶ | ۷۲ |
| IPE 100 | ۱۰۰ | ۵۵ | ۴٫۱ | ۵٫۷ | ۷ | ۱۰٫۳۲ | ۸٫۱ | ۹۷٫۲ |
| IPE 120 | ۱۲۰ | ۶۴ | ۴٫۴ | ۶٫۳ | ۷ | ۱۳٫۲۱ | ۱۰٫۴ | ۱۲۴٫۸ |
| IPE 140 | ۱۴۰ | ۷۳ | ۴٫۷ | ۶٫۹ | ۷ | ۱۶٫۴۳ | ۱۲٫۹ | ۱۵۴٫۸ |
| IPE 160 | ۱۶۰ | ۸۲ | ۵ | ۷٫۴ | ۹ | ۲۰٫۰۹ | ۱۵٫۸ | ۱۸۹٫۶ |
| IPE 180 | ۱۸۰ | ۹۱ | ۵٫۳ | ۸ | ۹ | ۲۳٫۹۵ | ۱۸٫۸ | ۲۲۵٫۶ |
| IPE 200 | ۲۰۰ | ۱۰۰ | ۵٫۶ | ۸٫۵ | ۱۲ | ۲۸٫۴۸ | ۲۲٫۴ | ۲۶۸٫۸ |
| IPE 220 | ۲۲۰ | ۱۱۰ | ۵٫۹ | ۹٫۲ | ۱۲ | ۳۳٫۳۷ | ۲۶٫۲ | ۳۱۴٫۴ |
| IPE 240 | ۲۴۰ | ۱۲۰ | ۶٫۲ | ۹٫۸ | ۱۵ | ۳۹٫۱۲ | ۳۰٫۷ | ۳۶۸٫۴ |
| IPE 270 | ۲۷۰ | ۱۳۵ | ۶٫۶ | ۱۰٫۲ | ۱۵ | ۴۵٫۹۵ | ۳۶٫۱ | ۴۳۳٫۲ |
| IPE 300 | ۳۰۰ | ۱۵۰ | ۷٫۱ | ۱۰٫۷ | ۱۵ | ۵۳٫۸۱ | ۴۲٫۲ | ۵۰۶٫۴ |
| IPE 330 | ۳۳۰ | ۱۶۰ | ۷٫۵ | ۱۱٫۵ | ۱۸ | ۶۲٫۶۱ | ۴۹٫۱ | ۵۸۹٫۲ |
| IPE 360 | ۳۶۰ | ۱۷۰ | ۸ | ۱۲٫۷ | ۱۸ | ۷۲٫۷۳ | ۵۷٫۱ | ۶۸۵٫۲ |
| IPE 400 | ۴۰۰ | ۱۸۰ | ۸٫۶ | ۱۳٫۵ | ۲۱ | ۸۴٫۴۶ | ۶۶٫۳ | ۷۹۵٫۶ |
| IPE 450 | ۴۵۰ | ۱۹۰ | ۹٫۴ | ۱۴٫۶ | ۲۱ | ۹۸٫۸۲ | ۷۷٫۶ | ۹۳۱٫۲ |
| IPE 500 | ۵۰۰ | ۲۰۰ | ۱۰٫۲ | ۱۶ | ۲۱ | ۱۱۵٫۵۲ | ۹۰٫۷ | ۱٬۰۸۸٫۴ |
| IPE 550 | ۵۵۰ | ۲۱۰ | ۱۱٫۱ | ۱۷٫۲ | ۲۴ | ۱۳۴٫۴۲ | ۱۰۶ | ۱٬۲۷۲ |
| IPE 600 | ۶۰۰ | ۲۲۰ | ۱۲ | ۱۹ | ۲۴ | ۱۵۵٫۹۸ | ۱۲۲ | ۱٬۴۶۴ |
ممان اینرسی و اساس مقطع IPE چقدر است؟
در این جدول محور y محور قوی مقطع و محور z محور ضعیف آن است. برخی جدولهای فارسی همین دو محور را x و y مینامند، پس پیش از خواندن عدد، نامگذاری جدول را نگاه کنید. مقادیر این جدول از Eurocode Applied نقل شدهاند و گوشههای گرد مقطع در آنها لحاظ شده است.
| سایز | Iy (cm⁴) | Wel,y (cm³) | Wpl,y (cm³) | iy (cm) | Iz (cm⁴) | Wel,z (cm³) | iz (cm) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| IPE 80 | ۸۰٫۱ | ۲۰٫۰ | ۲۳٫۲ | ۳٫۲۴ | ۸٫۵ | ۳٫۷ | ۱٫۰۵ |
| IPE 100 | ۱۷۱٫۰ | ۳۴٫۲ | ۳۹٫۴ | ۴٫۰۷ | ۱۵٫۹ | ۵٫۸ | ۱٫۲۴ |
| IPE 120 | ۳۱۷٫۸ | ۵۳٫۰ | ۶۰٫۷ | ۴٫۹۰ | ۲۷٫۷ | ۸٫۶ | ۱٫۴۵ |
| IPE 140 | ۵۴۱٫۲ | ۷۷٫۳ | ۸۸٫۳ | ۵٫۷۴ | ۴۴٫۹ | ۱۲٫۳ | ۱٫۶۵ |
| IPE 160 | ۸۶۹٫۳ | ۱۰۸٫۷ | ۱۲۳٫۹ | ۶٫۵۸ | ۶۸٫۳ | ۱۶٫۷ | ۱٫۸۴ |
| IPE 180 | ۱٬۳۱۷ | ۱۴۶٫۳ | ۱۶۶٫۴ | ۷٫۴۲ | ۱۰۰٫۹ | ۲۲٫۲ | ۲٫۰۵ |
| IPE 200 | ۱٬۹۴۳ | ۱۹۴٫۳ | ۲۲۰٫۶ | ۸٫۲۶ | ۱۴۲٫۴ | ۲۸٫۵ | ۲٫۲۴ |
| IPE 220 | ۲٬۷۷۲ | ۲۵۲٫۰ | ۲۸۵٫۴ | ۹٫۱۱ | ۲۰۴٫۹ | ۳۷٫۳ | ۲٫۴۸ |
| IPE 240 | ۳٬۸۹۲ | ۳۲۴٫۳ | ۳۶۶٫۶ | ۹٫۹۷ | ۲۸۳٫۶ | ۴۷٫۳ | ۲٫۶۹ |
| IPE 270 | ۵٬۷۹۰ | ۴۲۸٫۹ | ۴۸۴٫۰ | ۱۱٫۲۳ | ۴۱۹٫۹ | ۶۲٫۲ | ۳٫۰۲ |
| IPE 300 | ۸٬۳۵۶ | ۵۵۷٫۱ | ۶۲۸٫۴ | ۱۲٫۴۶ | ۶۰۳٫۸ | ۸۰٫۵ | ۳٫۳۵ |
| IPE 330 | ۱۱٬۷۷۰ | ۷۱۳٫۱ | ۸۰۴٫۳ | ۱۳٫۷۱ | ۷۸۸٫۱ | ۹۸٫۵ | ۳٫۵۵ |
| IPE 360 | ۱۶٬۲۷۰ | ۹۰۳٫۶ | ۱٬۰۱۹ | ۱۴٫۹۵ | ۱٬۰۴۳ | ۱۲۲٫۸ | ۳٫۷۹ |
| IPE 400 | ۲۳٬۱۳۰ | ۱٬۱۵۶ | ۱٬۳۰۷ | ۱۶٫۵۵ | ۱٬۳۱۸ | ۱۴۶٫۴ | ۳٫۹۵ |
| IPE 450 | ۳۳٬۷۴۰ | ۱٬۵۰۰ | ۱٬۷۰۲ | ۱۸٫۴۸ | ۱٬۶۷۶ | ۱۷۶٫۴ | ۴٫۱۲ |
| IPE 500 | ۴۸٬۲۰۰ | ۱٬۹۲۸ | ۲٬۱۹۴ | ۲۰٫۴۳ | ۲٬۱۴۲ | ۲۱۴٫۲ | ۴٫۳۱ |
| IPE 550 | ۶۷٬۱۲۰ | ۲٬۴۴۱ | ۲٬۷۸۷ | ۲۲٫۳۵ | ۲٬۶۶۸ | ۲۵۴٫۱ | ۴٫۴۵ |
| IPE 600 | ۹۲٬۰۸۰ | ۳٬۰۶۹ | ۳٬۵۱۲ | ۲۴٫۳۰ | ۳٬۳۸۷ | ۳۰۷٫۹ | ۴٫۶۶ |
- I (ممان اینرسی): سختی مقطع در برابر خمش را نشان میدهد و در محاسبهٔ خیز به کار میرود.
- Wel (اساس مقطع کشسان): نسبت ممان اینرسی به فاصلهٔ دورترین تار مقطع از محور است.
- Wpl (اساس مقطع پلاستیک): به لنگر خمشی کاملاً پلاستیک مقطع مربوط است.
- i (شعاع ژیراسیون): در بررسی لاغری و کمانش عضوهای فشاری به کار میرود.
مقایسهٔ سایزها با جدول اشتال: یک مثال عددی
تنش خمشی در یک مقطع برابر است با لنگر خمشی تقسیم بر اساس مقطع. فرض کنید تیری لنگر ۵۰ کیلونیوتنمتر (۵۰ × ۱۰⁶ نیوتنمیلیمتر) را تحمل کند؛ اساس مقطع جدول را هم به میلیمتر مکعب تبدیل میکنیم:
- IPE 240: (۵۰ × ۱۰⁶) ÷ (۳۲۴٫۳ × ۱۰³) ≈ ۱۵۴ نیوتن بر میلیمتر مربع
- IPE 200: (۵۰ × ۱۰⁶) ÷ (۱۹۴٫۳ × ۱۰³) ≈ ۲۵۷ نیوتن بر میلیمتر مربع
طبق جدول مشخصات مصالح Eurocode Applied، حد تسلیم فولاد S235 تا ضخامت ۴۰ میلیمتر برابر ۲۳۵ نیوتن بر میلیمتر مربع است، پس در این مثال تنش IPE 200 از آن میگذرد. این محاسبه فقط برای فهم جدول است و طراحی به حساب نمیآید؛ بارگذاری، ضریبهای ایمنی، کمانش جانبی و خیز را مهندس محاسب بررسی میکند.
همین دو سطر نکتهٔ دیگری هم دارند: IPE 240 حدود ۳۷ درصد سنگینتر از IPE 200 است، اما ممان اینرسی آن حول محور قوی دو برابر است. در مقابل، ممان اینرسی IPE 240 حول محور ضعیف حدود یکچهاردهم مقدار آن حول محور قوی است؛ به همین دلیل تیر را معمولاً طوری نصب میکنند که خمش حول محور قوی باشد و جلوی پیچش جانبی آن گرفته شود.
وزن تیرآهن را از سطح مقطع چطور حساب کنیم؟
طبق همان جدول مشخصات مصالح، وزن مخصوص فولاد حدود ۷٬۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب است. از این عدد یک رابطهٔ ساده به دست میآید:
وزن هر متر (کیلوگرم) ≈ سطح مقطع (سانتیمتر مربع) × ۰٫۷۸۵
برای IPE 240: ۳۹٫۱۲ × ۰٫۷۸۵ ≈ ۳۰٫۷ کیلوگرم در متر، که با کاتالوگ یکی است. در دو سایز بزرگ IPE 550 و IPE 600 این رابطه ۱۰۵٫۵ و ۱۲۲٫۴ میدهد و کاتالوگ عدد گردشدهٔ ۱۰۶ و ۱۲۲ را ثبت کرده است.
تفاوت جدولهای اشتال در منابع مختلف
مقایسهٔ چند منبع نشان میدهد عددها همیشه یکی نیست. جدول Eurocode Applied و کاتالوگ ما شعاع r را برای IPE 330 برابر ۱۸ میلیمتر میگیرند و Iy حدود ۱۱٬۷۷۰ سانتیمتر به توان چهار است؛ برگهٔ مشخصات British Steel برای همین سایز r را ۲۰ میلیمتر و Iy را ۱۱٬۹۰۸ اعلام کرده است. برای سایزهای کوچک این اختلاف دیده نمیشود.
برای خرید، سه نکته کافی است:
- سایز، گرید و طول را از نقشه بخوانید، نه از روی نام بازاری مقطع.
- اگر محاسبات با جدول خاصی انجام شده، همان جدول را مبنا بگیرید.
- جایگزینی IPE با مقطع دیگر، مثلاً تیرآهن IPN، بدون تأیید مهندس انجام نشود؛ تفاوت این دو را در تفاوت تیرآهن IPE و IPN آوردهایم.
جمعبندی
جدول اشتال تیرآهن IPE ابعاد، وزن و مشخصات خمشی هر سایز را کنار هم میگذارد. اساس مقطع برای مقایسهٔ تنش، ممان اینرسی برای خیز و سطح مقطع برای وزن به کار میآید. برای دریافت پیشفاکتور بر اساس لیست تیرآهن پروژه، فهرست خود را از صفحهٔ تماس برای ما بفرستید. همهٔ سایزها در دستهٔ تیرآهن فهرست شدهاند.
پرسشهای متداول
جدول اشتال تیرآهن چیست؟
جدول اشتال جدولی است که برای هر سایز تیرآهن ابعاد مقطع، وزن هر متر و مشخصات هندسی مانند سطح مقطع، ممان اینرسی و اساس مقطع را یکجا نشان میدهد. این جدول مبنای مقایسهٔ سایزها و محاسبات سازه است.
اساس مقطع تیرآهن IPE 200 چقدر است؟
طبق جدول Eurocode Applied، اساس مقطع کشسان تیرآهن IPE 200 حول محور قوی حدود ۱۹۴٫۳ سانتیمتر مکعب و اساس مقطع پلاستیک آن حدود ۲۲۰٫۶ سانتیمتر مکعب است.
سطح مقطع تیرآهن ۱۸ چقدر است؟
طبق جدول Eurocode Applied، سطح مقطع تیرآهن IPE 180 حدود ۲۳٫۹۵ سانتیمتر مربع است. اگر این عدد را در ۰٫۷۸۵ ضرب کنید، وزن هر متر آن یعنی حدود ۱۸٫۸ کیلوگرم به دست میآید.
چرا اعداد جدول اشتال در منابع مختلف کمی فرق دارد؟
مشخصات مقطع به شعاع گوشهٔ بین بال و جان و به مقطع نوردشدهٔ هر کارخانه بستگی دارد، و برخی کارخانهها شعاع متفاوتی اعلام میکنند. برای طراحی نهایی، جدول مبنای محاسبات پروژه و برگهٔ مشخصات بار تحویلی ملاک است.
منابع
- کاتالوگ عمومی محصولات آهن آسا: ابعاد، وزن اسمی، گرید و استاندارد تیرآهن IPE — آهن آسا
- IPE, HEA, HEB and HEM design properties (EN 1993, S235 table) — Eurocode Applied
- European sections: IPE sections, dimensions and properties — British Steel
- Table of material properties for structural steel S235, S275, S355, S420 — Eurocode Applied
نویسنده: تحریریهٔ آهن آسا
مقالات مرتبط

استاندارد و مشخصات
گواهی آنالیز (MTC) چیست و چطور آن را بخوانیم؟
گواهی آنالیز (MTC) ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی فولاد را گواهی میکند؛ فرق گواهیهای 2.1 تا 3.2 در EN 10204 و چکلیست تطبیق آن با بار تحویلی.
۵ دقیقه مطالعه

استاندارد و مشخصات
تفاوت ناودانی UPN و UPE؛ شکل بال، وزن و کاربرد
ناودانی UPN بال شیبدار دارد و UPE بال موازی؛ مقایسهٔ ابعاد و وزن هر متر در سایزهای همارتفاع، اثر شکل بال بر پیچ و جوش، کاربردها و نکتههای سفارش.
۵ دقیقه مطالعه

استاندارد و مشخصات
اسکجول لوله چیست؟ جدول ضخامت و وزن لولهٔ مانیسمان
اسکجول لوله عددی بدون واحد برای ردهٔ ضخامت دیواره است و در هر سایز، قطر خارجی ثابت میماند؛ جدول لولهٔ مانیسمان SCH40، وزن هر متر و نکتههای سفارش.
۶ دقیقه مطالعه