تفاوت ناودانی UPN و UPE؛ شکل بال، وزن، اتصال و کاربرد، با جدول مشخصات

ناودانی از مقاطع اسکلت فلزی است و کاتالوگ آهن آسا دو نوع آن را دارد: UPN و UPE. این دو در نگاه اول شبیه‌اند، ولی شکل بال، وزن هر متر و راحتی اتصالشان یکی نیست. در این مقاله تفاوت ناودانی UPN و UPE را با جدول مشخصات کاتالوگ آهن آسا مرور می‌کنیم تا پیش از خرید بدانید نقشه دقیقاً کدام را خواسته و چه چیزهایی را باید در سفارش مشخص کنید.

ناودانی چیست و UPN و UPE در کدام استاندارد آمده‌اند؟

ناودانی مقطعی به شکل حرف U است که با نورد گرم تولید می‌شود: یک جان (بخش قائم) و دو بال در یک طرف آن. ابعاد و وزن اسمی هر دو نوع UPN و UPE را استاندارد اروپایی EN 10365 تعیین می‌کند. طبق صفحهٔ این استاندارد در مرکز استاندارد استونی (EVS)، موضوع آن «ابعاد اسمی و جرم ناودانی‌ها و مقاطع I و H گرم‌نورد» است و در فهرست ناودانی‌ها هم UPE و هم UPN را نام می‌برد. همین صفحه نشان می‌دهد ویرایش ۲۰۲۶ این استاندارد از ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ جای ویرایش ۲۰۱۷ را گرفته است؛ ابعاد کاتالوگ ما به ویرایش ۲۰۱۷ ارجاع دارد.

نام هر ناودانی با یک عدد همراه است که ارتفاع مقطع به میلی‌متر را نشان می‌دهد؛ پس «UPN 160» یعنی ناودانی UPN با ارتفاع ۱۶۰ میلی‌متر. همهٔ ناودانی‌های کاتالوگ آهن آسا از فولاد S235JR و مطابق EN 10365 هستند.

تفاوت اصلی: بال شیب‌دار یا بال موازی

مهم‌ترین فرق این دو مقطع در شکل بال است:

• UPN: سطح داخلی بال شیب دارد؛ یعنی ضخامت بال از نزدیک جان به سمت لبه کم می‌شود. در کاتالوگ ما شیب بال همهٔ ناودانی‌های UPN هشت درصد ثبت شده است.
• UPE: طبق راهنمای Projectmaterials، ناودانی UPE همان مقطع U شکل را دارد، اما بال‌هایش به‌جای شیب‌دار بودن موازی‌اند.

این تفاوت ظاهری کوچک روی سه چیز اثر دارد: وزن هر متر در یک ارتفاع مشخص، روش اتصال پیچی و جوشی، و جاهایی که هر مقطع بیشتر به کار می‌رود.

مقایسهٔ ابعاد و وزن در سایزهای هم‌ارتفاع

جدول زیر ناودانی‌های UPN و UPE هم‌ارتفاع کاتالوگ آهن آسا را کنار هم می‌گذارد. ارتفاع، پهنای بال و ضخامت جان به میلی‌متر و وزن اسمی به کیلوگرم بر متر است:

دو نکته از همین جدول پیداست. اول، در هر ارتفاع پهنای بال UPE پنج میلی‌متر بیشتر و جان آن نازک‌تر است. دوم، UPE در این سایزها سبک‌تر است؛ اختلاف وزن هر متر بین حدود ۷٫۵ تا ۱۰٫۵ درصد است. سبک‌تر بودن به معنی «بهتر» یا «ضعیف‌تر» نیست: Projectmaterials می‌نویسد UPN بسته به نوع بارگذاری و شرایط تکیه‌گاه می‌تواند کمی کارایی خمشی بیشتری از UPE هم‌ارتفاع داشته باشد. انتخاب بین این دو را طراح سازه بر پایهٔ محاسبه انجام می‌دهد.

ناودانی UPN در کاتالوگ ما سایزهای بزرگ‌تری هم دارد:

شکل بال و اتصال پیچی و جوشی

به نوشتهٔ Projectmaterials، سطح صاف و یکنواخت بال در UPE اتصال پیچی و جوشی را آسان‌تر می‌کند.

در UPN، شیب سطح داخلی بال یعنی اگر پیچ از بال رد شود، واشر تخت معمولی روی سطح شیب‌دار فقط از یک لبه تماس می‌گیرد. راه‌حل رایج، واشر گوه‌ای مربعی مطابق DIN 434 است. طبق توضیح فروشندهٔ اتصالات BelMetric، شیب داخلی بال ناودانی معمولاً هشت درصد است و این واشرها مانند لایهٔ پرکننده عمل می‌کنند تا سطح نشیمن موازی برای پیچ یا مهره ایجاد شود. اگر در نقشهٔ شما پیچ از بال UPN عبور می‌کند، این واشرها را هم در فهرست خرید اتصالات بیاورید.

هر کدام بیشتر کجا به کار می‌رود؟

راهنمای Projectmaterials کاربردهای رایج را این‌طور جمع‌بندی می‌کند:

• UPN: بیشتر در کارهای صنعتی و عمرانی، مانند تکیه‌گاه‌ها، شاسی و پایهٔ تجهیزات و قاب‌های مهاربندی.
• UPE: در پروژه‌هایی که اتصال‌های پیچی یا جوشی زیادی روی بال دارند، از جمله قاب ساختمان‌ها.

این فهرست قاعدهٔ ثابت نیست و در هر پروژه طراح مقطع را تعیین می‌کند. اگر ناودانی در کنار نبشی برای مهاربندی یا خرپا به کار می‌رود، مقالهٔ کاربرد نبشی در سازه را هم ببینید؛ برای انتخاب مقطع ستون نیز مقایسهٔ ستون قوطی یا تیرآهن دوبل مفید است.

پیش از سفارش ناودانی چه چیزهایی را مشخص کنیم؟

• نوع مقطع را صریح بنویسید. «ناودانی ۱۶» کافی نیست؛ بنویسید UPN 160 یا UPE 160، چون ابعاد و وزن این دو یکی نیست.
• سایز را از روی نقشه بخوانید. در کاتالوگ ما UPN از ۸۰ تا ۳۰۰ و UPE از ۸۰ تا ۲۰۰ موجود است. صفحه‌های ناودانی UPN و ناودانی UPE فهرست کامل را دارند.
• وزن را برآورد کنید. طول لازم را در وزن هر متر ضرب کنید؛ برای نمونه ۱۲ متر UPN 160 حدود ۱۲ × ۱۸٫۸ = ۲۲۵٫۶ کیلوگرم و ۱۲ متر UPE 160 حدود ۱۲ × ۱۷ = ۲۰۴ کیلوگرم است. وزن اسمی فقط برای برآورد است و وزن واقعی بار با باسکول مشخص می‌شود.
• واحد سفارش: ناودانی‌های آهن آسا را می‌توانید به کیلوگرم، تن یا متر سفارش دهید.
• گرید و استاندارد: ناودانی‌های کاتالوگ ما S235JR و مطابق EN 10365 هستند؛ اگر نقشه گرید دیگری خواسته، پیش از خرید بپرسید.
• جایگزینی فقط با تأیید طراح. اگر یکی از دو نوع در دسترس نیست، UPE را جای UPN (یا برعکس) نگذارید مگر طراح سازه آن را بررسی و تأیید کند.

برای استعلام مقدار مشخص، از فرم تماس درخواست پیش‌فاکتور بدهید.

جمع‌بندی

ناودانی UPN و UPE هر دو مقطع U شکل گرم‌نورد مطابق EN 10365 هستند. UPN بال شیب‌دار (در کاتالوگ ما هشت درصد) و جان ضخیم‌تری دارد و UPE بال موازی، پهن‌تر و جان نازک‌تر؛ به همین دلیل UPE در سایزهای هم‌ارتفاع سبک‌تر است و اتصال پیچی و جوشی روی بال آن ساده‌تر است، در حالی که برای پیچ کردن روی بال UPN واشر گوه‌ای DIN 434 لازم می‌شود. کدام مقطع برای پروژهٔ شما مناسب است را طراح تعیین می‌کند؛ کار خریدار این است که نوع و سایز را کامل از نقشه بخواند، وزن را با جدول برآورد کند و بدون تأیید طراح یکی را جای دیگری نگذارد.