گواهی آنالیز (MTC) آهن‌آلات را چطور بخوانیم؟ انواع گواهی EN 10204 و چک‌لیست کنترل بار

وقتی بار میلگرد یا ورق به کارگاه می‌رسد، معمولاً یک برگه همراه آن است که کمتر کسی دقیق می‌خواندش: گواهی آنالیز یا MTC. این برگه سندی است که نشان می‌دهد فولاد تحویلی همان گرید و همان کیفیتی است که سفارش داده‌اید. در این مقاله توضیح می‌دهیم گواهی آنالیز فولاد چیست، انواع آن در استاندارد EN 10204 چه فرقی دارند و هنگام تحویل بار چه چیزهایی را باید با آن تطبیق دهید.

گواهی آنالیز (MTC) چیست؟

طبق تعریف ویکی‌پدیا، گواهی آنالیز (Mill Test Certificate یا MTC) سند تضمین کیفیتی است که خواص شیمیایی و فیزیکی یک محصول فلزی را گواهی می‌کند و به مصرف‌کننده امکان ردیابی و اطمینان از کیفیت فولاد را می‌دهد. نام‌های دیگرش «گزارش آزمون کارخانه» (MTR) و «گواهی بازرسی» است. به نوشتهٔ وب‌سایت Projectmaterials، دو اصطلاح MTC و MTR به جای هم به کار می‌روند و MTC در پروژه‌های اروپایی و بین‌المللی رایج‌تر است.

به زبان ساده، گواهی آنالیز «شناسنامهٔ» یک محمولهٔ فولاد است: می‌گوید این فولاد در کدام ذوب تولید شده، چه ترکیب شیمیایی دارد و در آزمون کشش چه نتیجه‌ای داده است. بدون آن، خریدار فقط به ظاهر محصول و حرف فروشنده تکیه دارد.

استاندارد EN 10204 و انواع گواهی

نوع گواهی را استاندارد اروپایی EN 10204 تعیین می‌کند. طبق صفحهٔ این استاندارد در مرکز استاندارد استونی (EVS)، ویرایش ۲۰۰۴ آن از ژانویهٔ ۲۰۰۵ معتبر است و موضوعش «انواع مختلف اسناد بازرسی» است که بر اساس سفارش، همراه محصولات فلزی مانند ورق، میلگرد، قطعات آهنگری و ریختگی به خریدار داده می‌شود. این استاندارد کنار استاندارد خود محصول به کار می‌رود؛ یعنی EN 10204 نمی‌گوید فولاد چه خواصی باید داشته باشد، فقط می‌گوید سند گواهی از چه نوعی است. مؤسسهٔ استاندارد آلمان (DIN) پروژهٔ بازنگری این استاندارد را از سال ۲۰۲۱ در فهرست خود دارد، اما برای آن تاریخ پایانی ذکر نکرده و در صفحهٔ EVS هم ویرایشی جدیدتر از ۲۰۰۴ فهرست نشده است.

چهار نوع اصلی گواهی، بر اساس توضیح Projectmaterials و ویکی‌پدیا:

ویکی‌پدیا گواهی 3.1 را رایج‌ترین نوع می‌داند؛ نوعی که وقتی خریدار بازرسی یا حضور شخص ثالث در آزمون را نخواسته باشد صادر می‌شود. فرق مهم برای خریدار این است که فقط گواهی‌های 3.1 و 3.2 نتایج آزمون همان باری را نشان می‌دهند که تحویل گرفته‌اید.

در یک گواهی آنالیز چه اطلاعاتی هست؟

بر اساس فهرست Projectmaterials، یک گواهی کامل معمولاً این بخش‌ها را دارد:

• مشخصات سند و سفارش: نام تولیدکننده، نوع گواهی (مثلاً 3.1)، تاریخ، نام مشتری، شمارهٔ سفارش خرید و استاندارد محصول.
• شرح محصول: نوع محصول، روش تولید، ابعاد و تعداد یا وزن.
• شمارهٔ ذوب (Heat number): شناسهٔ یکتای هر ذوب فولاد.
• ترکیب شیمیایی: درصد عناصر در هر ذوب، در کنار حدود مجاز استاندارد.
• خواص مکانیکی: استحکام کششی، تنش تسلیم، ازدیاد طول و سختی؛ و در صورت لزوم نتیجهٔ آزمون ضربه.
• وضعیت عملیات حرارتی یا شرایط تحویل.
• نشانه‌گذاری و امضا: مشخصات نشانه‌گذاری محصول و امضای واحد کنترل کیفیت؛ در گواهی 3.2 امضای بازرس ثالث هم.

شمارهٔ ذوب و ردیابی

شمارهٔ ذوب مهم‌ترین حلقهٔ گواهی است. به نوشتهٔ Projectmaterials، این شماره هنگام ذوب فولاد داده می‌شود و از شمش و تختال تا محصول نهایی، اسناد حمل و سوابق نصب همراه آن می‌ماند. اگر هنگام برش یا ماشین‌کاری، نشانه‌گذاری اصلی از روی قطعه حذف شود، باید شمارهٔ ذوب پیش از آن به قطعهٔ جدید منتقل شود.

نتیجه برای کارگاه ساده است: گواهی بدون شمارهٔ ذوب، یا با شماره‌ای که روی برچسب و بندیل‌های بار پیدا نمی‌شود، نشان نمی‌دهد که نتایج آزمون مال همین بار است.

چک‌لیست تطبیق گواهی با بار تحویلی

Projectmaterials برای کنترل گواهی چند گام پیشنهاد می‌کند. آن‌ها را برای خرید آهن‌آلات ساختمانی این‌طور می‌شود خلاصه کرد:

1. گرید و استاندارد: گرید و استاندارد درج‌شده دقیقاً با سفارش یکی باشد. مثلاً در کاتالوگ آهن آسا میلگرد آجدار A3 (Aj400) با استاندارد INSO 3132 و ورق سیاه ضخیم S235JR با استاندارد EN 10029 ثبت شده است؛ گواهی هم باید همین گرید را نشان دهد.
2. ترکیب شیمیایی: هر عنصر را با حدود استاندارد محصول مقایسه کنید و برای قطعه‌هایی که جوش می‌خورند به کربن معادل هم نگاه کنید. توضیح کربن معادل را در مقالهٔ تفاوت ورق S235JR و S355JR آورده‌ایم.
3. خواص مکانیکی: تنش تسلیم، استحکام کششی و ازدیاد طول باید در حد مجاز استاندارد باشد.
4. شمارهٔ ذوب: شمارهٔ ذوب گواهی با برچسب یا نشانه‌گذاری روی محصول یکی باشد.
5. نوع گواهی و امضا: نوع گواهی همان باشد که در سفارش خواسته‌اید و امضا و مهر داشته باشد.
6. آزمون‌های اضافه: اگر سفارش آزمون دیگری خواسته، نتیجهٔ آن در گواهی باشد.

Projectmaterials همچنین می‌نویسد گواهی‌های اصلی امضا یا مهر برجسته دارند و وقتی فقط نسخهٔ دیجیتال در دست است، بهتر است اصالت آن را از خود کارخانهٔ تولیدکننده بپرسید.

نوع گواهی را از کجا بدانیم؟ پیش از خرید در سفارش بنویسید

چون EN 10204 می‌گوید نوع سند «بر اساس سفارش» داده می‌شود، زمان درست برای تعیین آن پیش از خرید است، نه هنگام تحویل. اگر مشاور یا کارفرما گواهی 3.1 یا بازرسی شخص ثالث (3.2) خواسته، آن را صریح در درخواست پیش‌فاکتور بنویسید و همراه آن گرید، استاندارد و ابعاد را کامل بیاورید. نکته‌های دیگر سفارش میلگرد را در راهنمای خرید میلگرد و انواع ورق را در دستهٔ ورق ببینید.

اگر برای سفارش خود گواهی مشخصی لازم دارید، آن را در فرم تماس همراه درخواست پیش‌فاکتور بنویسید تا پیش از قطعی شدن سفارش بررسی شود.

جمع‌بندی

گواهی آنالیز (MTC) سندی است که ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی فولاد تحویلی را گواهی می‌کند و نوع آن را استاندارد EN 10204 تعیین می‌کند. گواهی‌های 2.1 و 2.2 نتایج آزمون همان محموله را ندارند؛ 3.1 نتایج اختصاصی همان بار را با تأیید بازرسی مستقل تولیدکننده می‌دهد و 3.2 امضای بازرس ثالث را هم دارد. هنگام تحویل، گرید و استاندارد، ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و به‌ویژه شمارهٔ ذوب را با بار تطبیق دهید و نوع گواهی لازم را از ابتدا در سفارش بنویسید.